Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Nauka

działaność naukowo-badawcza

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Projekt badawczy "Dostępność cyfrowa, architektoniczna i informacyjno-komunikacyjna w publicznych instytucjach kultury"

Badanie zostało sfinansowane ze środków Priorytetowego Obszaru Badawczego Heritage w ramach programu „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” w Uniwersytecie Jagiellońskim.

Tematem projektu jest dostępność (cyfrowa, architektoniczna, informacyjno-komunikacyjna) publicznych instytucji kultury. Badanie ma na celu eksplorację problemów i barier związanych z wdrażaniem zapisów ustawy o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Ma ono charakter wstępny i będzie koncentrowało się na małopolskich publicznych instytucjach kultury. Przewidziano cztery etapy badań: analizę danych zastanych (w tym raportów o dostępności instytucji kultury); zogniskowane wywiady grupowe z koordynatorami dostępności i innymi osobami odpowiedzialnymi za dostosowanie instytucji kultury do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami; badanie ankietowe wśród wszystkich instytucji kultury w Małopolsce; sporządzenie raportu z badań, opracowanie artykułu naukowego i popularno-naukowego oraz wystąpienia na konferencję.

Projekt ma charakter innowacyjny. Badania o takiej tematyce nigdy nie były prowadzone w małopolskich instytucjach kultury. Z jednej strony podyktowane jest to faktem, że ustawa o dostępności weszła w życie dopiero we wrześniu 2020 roku, z drugiej strony temat ten w małym stopniu do tej pory był przedmiotem publicznej dyskusji i naukowych analiz. Działanie jest integralne ze strategią 4I i POB Heritage, jak i interdyscyplinarne; dotyczy różnych rodzajów dostępności, sytuuje się na pograniczu różnych dyscyplin naukowych, w zespole badawczym znajdują się osoby o różnorodnej specjalizacji, w tym naukowcy, student i przedstawiciel otoczenia społeczno-gospodarczego uczelni. Tematyka dotyczy zarówno instytucji kultury, będących depozytariuszami dziedzictwa kulturowego, jak i ich dostępności, co z kolei związane jest z zarządzaniem różnorodnością.

Zakres przedmiotowy badań

20 września 2020 roku weszła w życie ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (są to nie tylko osoby z niepełnosprawnościami, ale także seniorzy, czy rodzice z dziećmi), która nałożyła na instytucje publiczne wymagania w zakresie dostępności architektonicznej, cyfrowej i informacyjno-komunikacyjnej. Temat dostępności nie jest nowy, jednak dotychczas działania te miały charakter dobrowolny. Obecnie, wszystkie podmioty publiczne stanęły przed obowiązkiem dostosowania się do nowych regulacji. Aktualnie znajdujemy się w okresie przejściowym wdrażania ustawy – do 30 września 2020 roku instytucje kultury miały obowiązek wyznaczenia pracowników będących koordynatorami dostępności, zaś do 31 marca 2021 każdy podmiot publiczny musi przygotować pierwszy raport o zapewnieniu dostępności. W związku z powyższym pierwszy kwartał 2021 roku będzie okresem, w którym instytucje publiczne będą musiały się realnie zmierzyć z problemem dostępności.
Brakuje wiedzy, czy instytucje kultury są przygotowane pod względem organizacyjnym, prawnym, finansowym, ale także mentalnym na wdrożenie obowiązujących przepisów. Celem projektu jest wypełnienie tej luki badawczej. Problem badawczy stanowi pytanie: czy i w jakim zakresie instytucje kultury są przygotowane do wdrożenia dostępności? Problem został uszczegółowiony pytaniami badawczymi:

  • w jaki sposób zagadnienia prawne związane z ustawą o zapewnieniu dostępności przekładają się na praktyczne działania zarządcze i organizacyjne?
  • w jaki sposób przedstawiciele instytucji kultury rozumieją zapewnienie dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, czym jest dla nich dostępność? kim są dla nich osoby ze szczególnymi potrzebami?
  • jakie interdyscyplinarne kompetencje niezbędne są w praktycznych działaniach koordynatorów dostępności?
  • jakich zasobów wymaga wdrażanie dostępności w instytucjach kultury?
  • jakie są bariery wdrażania dostępności?

Projekt ma stanowić pilotaż badań, które docelowo będą prowadzone w skali ogólnopolskiej (będą one dotyczyły faktycznego, a nie tylko deklaratywnego wdrożenia zapisów ustawy i będą weryfikowane bezpośrednio w instytucjach kultury – co wymaga znacznie większego nakładu środków finansowych i większego zespołu badawczego, w którego skład będą wchodziły także osoby ze szczególnymi potrzebami). Planowane jest pozyskanie zewnętrznego grantu na prowadzenie dalszych badań. Wyniki niniejszego projektu badawczego przyczynią się do sformułowania dalszych obszarów badań i uszczegółowienia pytań badawczych, które mają stanowić realną odpowiedź na potrzeby sektora kultury w zakresie badania potrzeb i barier związanych z zapewnieniem dostępności instytucji kultury

Cele projektu

  • Ocena wdrożenia przepisów ustawy o zapewnieniu dostępności (architektonicznej, cyfrowej i informacyjno-komunikacyjnej) osobom ze szczególnymi potrzebami w badanych publicznych instytucjach kultury
  • Wyjaśnienie w jakim stopniu instytucje kultury są gotowe na wdrażanie dostępności
  • Zidentyfikowanie problemów, barier i potrzeb związanych z wdrażaniem dostępności
  • Nawiązanie współpracy z pracownikami małopolskich publicznych instytucji kultury oraz konsultacje w zakresie zapewniania dostępności tych instytucji osobom ze szczególnymi potrzebami
  • Sformułowanie rekomendacji w zakresie zapewniania dostępności instytucji

Opis metod i narzędzi badawczych

Projekt badawczy składa się z czterech etapów:

  1. Analizy danych zastanych (w tym raportów o dostępności sporządzanych przez instytucje kultury
  2. Serii zogniskowanych wywiadów grupowych z koordynatorami dostępności i innymi pracownikami, dotyczących problemów i barier związanych z wdrażaniem ustawy o dostępności
  3. Ankiety dotyczącej wdrażania ustawy o dostępności dystrybuowanej wśród małopolskich instytucji kultury
  4. Sporządzenia raportu z badań. Wyniki badań zostaną także przedstawione w formie artykułu naukowego i popularno-naukowego.

Zostanie także przygotowana prezentacja na konferencję naukową poświęconą dostępności.

Metody i techniki badawcze:

  • Analiza danych zastanych – stron internetowych małopolskich instytucji kultury, Biuletynów Informacji Publicznej (BIP), raportów o zapewnieniu dostępności
  • Zogniskowane wywiady grupowe - fokusy (prowadzone w zależności od rozwoju pandemii osobiście lub online) z koordynatorami dostępności instytucji kultury i innymi pracownikami - min. 3 fokusy po 6 osób, ok. 2h – przy wyborze osób do badania zostaną uwzględnione takie cechy instytucji jak: wielkość, organizator, typ, miejsce działalności. Wybrane do badania osoby będą pochodziły z maksymalnie różnorodnych instytucji kultury. Uzyskane wyniki badań jakościowych zostaną przeanalizowane przy użyciu programu MAXQDA
  • Ankieta (CAWI) - wśród przedstawicieli małopolskich instytucji kultury dotycząca problemów i barier związanych z wdrażaniem ustawy o dostępności. Do przeprowadzenia ankiety zostaną wykorzystane narzędzia bezpłatnie oferowane przez Uniwersytet Jagielloński (MS Forms)

Uzasadnienie zastosowanej metodologii:

  • Analiza danych zastanych – analiza danych bezpośrednio wytworzonych przez instytucje kultury pozwoli stwierdzić w jakim stopniu są one dostępne dla osób ze szczególnymi potrzebami, oraz jakie obszary należy udoskonalić
  • Fokusy - możliwość pozyskania pogłębionych informacji, dzięki efektowi synergii (wzajemnego stymulowania się badanych) możliwość uzyskania informacji, których nie udałoby się pozyskać w wywiadach indywidualnych, w wypadku niniejszego badania rozmowa o problemach związanych z wdrażaniem ustawy o dostępności przyczyni się do sformułowania bardziej precyzyjnego kwestionariusza ankiety
  • Ankiety CAWI – ankiety internetowe dadzą możliwość zebrania dużej liczby odpowiedzi w stosunkowo krótkim czasie, dzięki wcześniejszemu etapowi badań, sformułowane w ankiecie pytania będą bardziej pogłębione i będą dotyczyły rzeczywistych problemów, które pojawiają się w związku z wdrażaniem zapisów ustawy o dostępności, badanie ankietowe pomoże nam zweryfikować, czy dane pozyskane z fokusów są wiarygodne i czy można je uogólniać na szerszą populację

Zespół projektowy

  • dr Agnieszka Konior (koordynatorka projektu) agn.konior@uj.edu.pl
  • dr Anna Pluszyńska anna.pluszynska@uj.edu.pl
  • mgr Agnieszka Czyczyło (Fundacja Brak Barier) aga@czyczylo.com
  • Anna Grabowska ania.grabowska@student.uj.edu.pl

Informowanie o dostępności
Analiza stron www i BIP małopolskich instytucji kultury
Przebadaliśmy 376 publicznych instytucji kultury (stan na połowę kwietnia 2021 r)

  • 28% (105 instytucji) nie wskazało konkretnej osoby będącej koordynatorem dostępności 
  • 23% (86 instytucji) nie opublikowało deklaracji dostępności 
  • 46% (175 instytucji) nie opublikowało raportu o stanie zapewnienia dostępności 
  • 17% (63 instytucje) nie miało koordynatora, nie opublikowało deklaracji, raportu 

 

Infografika przedstawiająca wyniki analizy stron www i BIP małopolskich instytucji kultury. Przebadaliśmy 376 publicznych instytucji kultury (stan na połowę kwietnia 2021 r)  28% (105 instytucji) nie wskazało konkretnej osoby będącej koordynatorem dostępności  23% (86 instytucji) nie opublikowało deklaracji dostępności  46% (175 instytucji) nie opublikowało raportu o stanie zapewnienia dostępności  17% (63 instytucje) nie miało koordynatora, nie opublikowało deklaracji, raportu

Braki na stronach instytucji wg organizatora

 

Brak koordynatora

Brak deklaracji

Brak raportu

Minister ds. Kultury

30%

10%

70%

Województwo małopolskie

5%

0%

32%

Powiaty

0%

0%

27%

Współprowadzone

0%

12,50%

50%

Gminy miejska

4%

2%

11%

Gminy miejsko - wiejska

31%

25%

55%

Gminy wiejska

38%

32%

54%

 

Infografika przedstawiająca procentowo braki w zakresie informowania o dostępności na stronach www i BIP małopolskich instytucji kultury z podziałem na organizatora, czyli podmiot zarządzający. Szczegółowe dane znajdują się w powyższej tabeli o nazwie 'Braki na stronach instytucji wg organizatora' .

Braki na stronach instytucji - podział na powiaty

 

Brak koordynatora

Brak deklaracji

Brak raportu

Bocheński

28%

61%

61%

Brzeski

36%

36%

54.5%

Chrzanowski

10%

10%

60%

Dąbrowski

25%

12.5%

37.5%

Gorlicki

30%

30%

20%

Krakowski

28%

14%

62%

Limanowski

50%

37.5%

44%

Miechowski

25%

17%

58%

Myślenicki

17%

11%

50%

Nowosądecki

48%

36%

60%

Nowotarski

47%

38%

47%

Olkuski

50%

17%

42%

Oświęcimski

12%

6%

23.5%

Proszowicki

45%

45%

64%

Suski

12.5%

12.5%

50%

Tarnowski

45%

38%

62%

Tatrzański

42%

42%

50%

Wadowicki

11%

11%

44%

Wielicki

18%

9%

73%

Kraków

10%

2%

15%

Nowy Sącz

0%

0%

57%

Tarnów

0%

0%

0%

 

Infografika przedstawiająca procentowo braki w zakresie informowania o dostępności na stronach www i BIP małopolskich instytucji kultury z podziałem na formę organizacyjną, czyli rodzaj instytucji. Szczegółowe dane znajdują się w powyższej tabeli o nazwie 'Braki na stronach instytucji - podział na powiaty'.

Braki na stronach instytucji wg formy organizacyjnej

 

Brak koordynatatora

Brak deklaracji

Brak raportu

Domy/ośrodki/centrum kultury (n = 172)

34%

28,50%

51%

Biblioteki (n = 132)

28%

23%

48%

Instytucje wystawiennicze (n = 44)

14%

14%

41%

Teatry (n = 13)

8%

8%

15%

Inne (n = 11)

9%

0%

45%

Filharmonia/opera (n = 2)

50%

0%

0%

Orkiestry (n = 2)

0%

0%

0%

 

Infografika przedstawiająca procentowo braki w zakresie informowania o dostępności na stronach www i BIP małopolskich instytucji kultury z podziałem na powiaty. Szczegółowe dane znajdują się w powyższej tabeli o nazwie 'Braki na stronach instytucji wg formy organizacyjnej'.

Do wzięcia udziału w wywiadach grupowych zaprosiliśmy 18 osób: koordynatorów dostępności w gminnych, wojewódzkich i ministerialnych instytucjach kultury oraz osoby, które działają na rzecz dostępności. Na poniższych grafikach znajdują się wybrane cytaty z wypowiedzi badanych osób.

Cytat 1: Dla mnie dostępność to jest taka wolność korzystania z tych ofert, usług, które są na rynku. Bez ograniczeń i bez wstydu, że trzeba o coś prosić.

Cytat 2: Dostępność tak naprawdę zaczyna się zmieniać, kiedy zmienia się też wrażliwość człowieka, bo sam przepis nie jest czasami wystarczający, żeby zrozumieć pewien problem (…) Zdolność do wdrażania narzędzi, które są proponowane i rozwiązań, wzrasta wtedy kiedy w człowieku rodzi się pewna empatyczność i faktycznie zaczyna odczuwać te autentyczne bariery i zaczyna rozumieć dlaczego to jest tak ważne.

Cytat 3: Dostępność to nie jest kwestia tylko koordynatora dostępności. To proces zarządczy, który zaczyna się od dyrektorów, przechodzi przez dział promocji, zamówień publicznych i inne szczeble.

Cytat 4: Dostępność nie może być tylko na poziomie regulacji ustawy, tak jak mamy teraz. To powinna być strategia, która uwzględnia przede wszystkim edukację i porządek społeczny.

Cytat 5: Obowiązkiem instytucji powinno być budowanie więzi z osobami z niepełnosprawnościami oraz organizacjami w regionie. Jeśli czegoś się podejmujemy, nie należy się skupiać wyłącznie na własnej idei tylko skonfrontować nasze myśli i zapytać jaka jest rzeczywista potrzeba, jakie jest rzeczywiste rozwiązanie, które trzeba użyć.

Absolutnie zgodzę się, że wprowadzona ustawa zawyża poprzeczkę. (…) Czy ustawa coś zmieni? Moim zdaniem będzie zmieniała ale bardzo powoli i boję się, że ustawa może nawet pewne rzeczy spowolnić, bo będzie to robione minimalistycznie po to, żeby móc się wyspowiadać i nie płacić kar, które w ustawie są zapisane. Natomiast bardzo bym chciała, żeby zmieniała się w Polsce kultura życia społecznego. Tylko tyle. I wtedy myślę, że ustawy nie będą potrzebne.

•	Cytat 7: Ustawa myślę, że otworzyła oczy instytucjom kultury i ich przełożonym na problem osób, którym musimy zapewnić dostępność. I wiadomo że pewne zmiany nie są gwałtowne, ale początek działań już jest, więc myślę, że z czasem każda instytucja będzie się dostosowywać w takim stopniu jakim może i chociaż trochę bardziej się pokłoni w stronę tych osób, albo nawet spróbuje ich przeciągnąć jakąś ofertą.

•	Cytat 8: Co zmieniła ustawa? Pokazała mi, że temat dostępności może być ważny, ale zaraz po tym udowodniła że to jest tylko papier, który mogę wrzucić do kosza. Że jest tylko czymś co sprawia, że przed terminami które są zawarte w ustawie, wysyłane są do nas maile z zapytaniem: „Czy zostały spełnione warunki? Proszę o odpowiedź tak lub nie”. Że nie ma żadnej pomocy z urzędu w zakresie wdrożenia dostępności. Nikt nie pyta o to: jak wam idzie, jak sobie radzicie, czego potrzebujecie?

•	Cytat 9: Człowiek, który jest koordynatorem musi po prostu lubić ludzi. Musi odczuwać empatię i być naturalny w stosunku do innych, bez względu na stopień niepełnosprawności, czy jakieś inne dysfunkcje. Jeśli to wynika z naturalnych cech charakteru i też oczywiście ze starań to myślę, że jest to z korzyścią dla obu stron, bo przecież wzajemnie się od siebie uczymy.

•	Cytat 10: Wydaje mi się, że ważną kompetencją jest to aby osoba, która się zajmuje dostępnością potrafiła z gąszcza tych wszystkich potrzeb, rzeczy do zrobienia na teraz albo na wczoraj wybrać to, co jest najbardziej istotne. Ponieważ - jak rozmawialiśmy - wszyscy działamy przy dosyć ograniczonych środkach finansowych. Trzeba więc dokonywać pewnych wyborów, czasami bolesnych.

•	Cytat 11: Według mnie to nie jest koordynator dostępności, co taki kombinator, ponieważ ta dostępność jest gdzieś przemycana. Ja nie mówię o tym głośno, że dzięki takim a takim działaniom uzyskamy dostępność. Ja tylko proponuję pewne rozwiązania, które spowodują, że oferta będzie jeszcze ciekawsza, a to że przy okazji będzie też dostępna - to ja się tym na razie nie chwalę. Trzeba się trochę boczkiem przemknąć i znaleźć język, którym można dotrzeć do ludzi wewnątrz swojej instytucji.

•	Cytat 12: My, koordynatorzy musimy mieć pozytywne nastawienie, bo wiadomo że często słyszymy, że coś źle zrobiliśmy, że tamtego nie da się. Ale mimo wszystko cały czas musimy wierzyć w to, że to co robimy ma sens. Bo jak się zatrzymamy to już kaplica. Musimy wierzyć w to, bo inaczej to nie będzie ani dostępne, ani nie będzie miało sensu.

Widok zawartości stron Widok zawartości stron